“Het raakt me dat boeren echt verder komen door de begeleiding”

De kern van de vraag: waarom agrarische ondernemers aankloppen voor begeleiding

De meest voorkomende reden is bedrijfsopvolging. Agrarische ondernemers bevinden zich regelmatig in een fase waarin het gaat over toetreding tot het bedrijf, samenwerking met familie of andere ondernemers, of de daadwerkelijke overdracht aan de volgende generatie. “Dat vormt het grootste deel van de gesprekken die ik voer,” legt hij uit. Daarnaast spreekt Sieto ondernemers die niet goed weten welke stappen zij kunnen of moeten zetten. Die gesprekken gaan vaak over perspectief: wat kan er op deze locatie wel, en wat niet of wat past bij mij en hoe ga ik om met bijvoorbeeld personeelsmanagement? Ook heroriëntatie en strategie komen veelvuldig aan bod. Dat kan gaan over extensiveren, wat maatschappelijk steeds vaker gewenst is, of over de vraag hoe een ondernemer kan werken aan een ander verdienmodel. “Dit zijn op hoofdlijnen de onderwerpen die ongeveer 90% van mijn BoerenPerspectief-casussen dekken.”

Onder de oppervlakte: communicatie, emoties en onzekerheid

Gevraagd naar de diepere, vaak niet uitgesproken reden waarom agrarische ondernemers behoefte hebben aan begeleiding, wijst hij direct naar communicatie. In familiebedrijven zijn de verhoudingen complex. “Mensen vinden het moeilijk om het open gesprek aan te gaan met elkaar of met andere erfbetreders. Hoe ga je dan het zakelijke gesprek voeren met je kinderen of ouders? Het gaat over keuzes maken, financieel perspectief, samenwerken, maar ook over afstand nemen, afscheid nemen en verantwoordelijkheden overdragen.” Die onderlaag komt niet gemakkelijk ter sprake, maar wordt wél beter bespreekbaar met iemand van buiten het bedrijf. Zeker bij bedrijfsoverdracht, een proces dat voor familiebedrijven twee keer plaatsvindt, speelt onzekerheid een grote rol. “Je hebt het ooit overgenomen van je ouders of schoonouders, en nu zit je zelf in de situatie dat je moet overdragen. Dat roept vragen op: wat betekent dit voor mij, en hoe moet ik dat doen?” De emoties die daarbij spelen zitten zowel aan de zachte als aan de harde kant. De zachte kant draait om de wens om zonder ruzie door een spannend proces te gaan. “Hoe doe je het voor iedereen goed, uiteindelijk wil je met kerst en verjaardagen in harmonie bij elkaar over de vloer komen.” De harde kant gaat vooral over economisch perspectief: wat hebben ouders nodig voor hun ‘oude dag’ en wensen ten aanzien van de andere kinderen en wat is het financieel perspectief van de opvolger na overname. Ook maatschappelijke onzekerheid speelt mee: wat doe je je kinderen aan als zij het bedrijf willen overnemen?

De kracht van onafhankelijkheid

Het belangrijkste nut van een procesbegeleider? “Het woord onafhankelijk is eigenlijk meteen het antwoord.” Juist omdat Sieto geen onderdeel is van het bedrijf of familie, kan hij de vraag stellen die normaal niet gesteld wordt, of de vraag achter de vraag op tafel zien te krijgen. Hij beschrijft hoe hij figuurlijk iedereen ‘op tafel mag zetten’, zodat ieders zoektocht, kwaliteit, kwetsbaarheid en eigen ik zichtbaar word. “Als je van daaruit kunt vertrekken, ontstaat er een duurzaam perspectief. Maar dat is niet iets dat je zomaar even doet.” Daarbij speelt mee dat familieleden niet automatisch dezelfde kwaliteiten of ambities hebben, ook al werken ze in hetzelfde bedrijf. “Dat wordt soms spannend: mag ik het dan wel op mijn manier doen?” Wanneer een buitenstaander meekijkt, ziet hij dat mensen meer vanuit hun eigen ik gaan praten. Ze vertellen hun eigen energie en verhaal. “Iemand van buiten het bedrijf kan vragen stellen die iemand van binnen het bedrijf niet kan stellen. Of even het gesprek stilleggen. Ik vind het belangrijk dat er een vertrouwensband is en blijft.”

Dat een goed gesprek voeren in een familiebedrijf niet altijd makkelijk gaat is gebleken uit de casus van projectdeelnemer Helmer Panman: “Mijn vader en ik begrepen elkaar niet altijd en daarom zochten we hulp van buitenaf. Met hulp van de procesbegeleiders hebben we, door veel te praten, de duidelijkheid wel gekregen. De begeleiding sloot goed aan bij ons bedrijf, de begeleiders weten immers wat er speelt op het boerenerf. Elk boerenerf heeft zijn eigen dynamiek en daar moet je de juiste mensen voor hebben.” Lees hier het verhaal van Helmer

De waarde van BoerenPerspectief: ruimte voor het echte gesprek

Juist in dit soort situaties ziet Sieto een duidelijke rol voor BoerenPerspectief Groningen. In zijn praktijk gaat het gros van de casussen over bedrijfsovername. Het grote voordeel van het project is volgens hem dat het laagdrempelig bijdraagt aan de zachte kant van het gezinsproces. “Er vinden nu gesprekken plaats die anders niet gevoerd zouden worden.” Waar veel erfbetreders, denk aan de boekhouder, vooral over cijfers praten, biedt BoerenPerspectief ruimte voor de sociaal-economische kant van het ondernemersleven. Daarnaast helpt het dat het project voor deelnemers volledig onafhankelijk én kosteloos is. “Dat maakt het laagdrempelig. Ik denk dat het heel goed is om de zoveel jaar eens in gesprek te gaan met andere adviseurs dan de personen die normaal op het erf komen. Dat kan echt verrijkend werken.” Of meer agrarische ondernemers zich zouden moeten aanmelden? “Ze moeten zelf weten of ze zich aanmelden, maar ik denk wel dat de waarde die BoerenPerspectief oplevert vaker bij de boer op het erf mag komen. Als ik ondernemer in Groningen was, zou ik het persoonlijk wel doen. Ik zou het echt niet laten liggen.” Aan twijfelende agrarische ondernemers geeft hij mee: “Ga het eens ervaren. Je moet het niet doen voor een ander, maar voor jezelf. Als je twijfelt, ligt dat niet aan een ander maar aan jezelf. Je moet intrinsiek gemotiveerd zijn om het gesprek aan te willen gaan.”

Trots op nieuwe hoofdstukken

Als we vragen naar waar hij het meest trots op is in zijn werk, hoeft hij niet lang na te denken. Het raakt hem als hij ziet dat mensen door BoerenPerspectief en door de processen die hij mag begeleiden verder komen in een nieuw hoofdstuk van hun familiebedrijf. “Dat ik daaraan heb mogen bijdragen, vind ik heel mooi. Dat ondernemers en familieleden zich kwetsbaar naar elkaar hebben kunnen opstellen en dat daarmee een bedrijfsoverdracht succesvol is verlopen, dat vind ik bijzonder om te zien.”